ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden diplomatik temaslarda kritik bir eşik aşıldı. İki ülke, çatışmaları sona erdirmeyi amaçlayan ve "İslamabad Mutabakat Anlaşması" olarak adlandırılan 14 maddelik mutabakat metnini elektronik ortamda imzalayarak yürürlüğe koydu.
Anlaşmanın imzalandığı bilgisi ilk olarak Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından duyuruldu. Şerif, ABD Başkanı Donald Trump ile İranlı yetkililerin mutabakat metnini elektronik olarak onayladığını belirterek, anlaşmanın derhal yürürlüğe girdiğini açıkladı.
Beyaz Saray da Trump'ın anlaşmayı imzaladığını doğrularken, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi mutabakatın iki ülke liderleri tarafından onaylandığını duyurdu.
Hürmüz Boğazı yeniden açılıyor
Anlaşmanın ilk somut sonuçlarından biri Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması olacak. Mutabakat kapsamında İran, ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak için gerekli düzenlemeleri yapacak. ABD ise İran'a yönelik deniz ablukasını aşamalı olarak kaldıracak.
Taraflar, deniz taşımacılığının savaş öncesi seviyelere dönmesini hedeflerken, teknik engellerin ve mayınların temizlenmesi için de çalışmalar başlatılacak.
İran nükleer silah geliştirmeyecek
Mutabakatın en kritik maddelerinden biri İran'ın nükleer programına ilişkin oldu. İran, nükleer silah edinmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini bir kez daha teyit etti.
Anlaşmaya göre zenginleştirilmiş nükleer malzeme stoklarının geleceği, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın gözetiminde yürütülecek süreçlerle belirlenecek. Taraflar ayrıca İran'ın sivil nükleer ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik yeni bir çerçeve üzerinde çalışacak.
Yaptırımların kaldırılması gündemde
Mutabakat metninde dikkat çeken bir diğer başlık ise yaptırımlar oldu. ABD, nihai anlaşmanın imzalanmasının ardından İran'a yönelik Birleşmiş Milletler, UAEA ve tek taraflı Amerikan yaptırımlarının kaldırılması için takvim oluşturulmasını kabul etti.
Bunun yanı sıra İran'a ait dondurulmuş fonların serbest bırakılması ve İran ekonomisinin yeniden yapılandırılması amacıyla en az 300 milyar dolarlık ekonomik destek planı hazırlanması konusunda da mutabakata varıldı.
Nihai anlaşma için 60 günlük süreç
Taraflar, mutabakatın ardından en geç 60 gün içinde kapsamlı ve nihai bir anlaşma üzerinde uzlaşmayı hedefliyor. Bu süreçte İran mevcut nükleer faaliyetlerini genişletmeyecek, ABD ise yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgeye ilave askeri güç göndermeyecek.
Mutabakat kapsamında oluşturulacak ortak mekanizma, anlaşmanın uygulanmasını ve tarafların yükümlülüklerine uyup uymadığını denetleyecek.
Mutabakatta öne çıkan maddeler
- Tüm askeri operasyonlar derhal ve kalıcı olarak durdurulacak.
- ABD ve İran birbirlerinin egemenliğine saygı gösterecek.
- Nihai anlaşma en fazla 60 gün içinde tamamlanacak.
- Hürmüz Boğazı yeniden uluslararası deniz trafiğine açılacak.
- ABD deniz ablukasını kaldıracak.
- İran nükleer silah geliştirmeyeceğini taahhüt edecek.
- İran'a yönelik yaptırımların kaldırılması için süreç başlatılacak.
- Dondurulmuş İran varlıkları serbest bırakılacak.
- İran'ın ekonomik kalkınması için 300 milyar dolarlık plan hazırlanacak.
- Nihai anlaşma BM Güvenlik Konseyi kararıyla güvence altına alınacak.
