Yüzyıllar boyunca ipek üretimiyle anılan Bursa'da sanayileşmenin ilk örneklerinden biri olan Yeşil Bursa İpek Fabrikası, kentin ekonomik ve kültürel geçmişinde önemli bir rol üstlendi. Arabayatağı Mahallesi'nde inşa edilen tesis, geleneksel ipek üretiminin fabrika sistemine taşındığı ilk yapılardan biri olarak kabul ediliyor.
Hikâyesi 19. yüzyılda başladı
Fabrikanın kuruluşu 1860'lı yıllara kadar uzanıyor. Dönemin Bursa Vilayet İdare Meclisi üyelerinden Serviçan Papazyan Efendi tarafından Ahmet Paşa Camii arazisinin bir bölümünde kurulan tesis, Bursa'da modern ipek üretiminin gelişmesine katkı sağlayan önemli yatırımlardan biri oldu.
Kuruluşuyla birlikte kentte ipek üretimi daha planlı ve sanayi odaklı bir yapıya kavuştu.
Yıkım kararı çıktı ancak uygulanamadı
Fabrikanın bulunduğu alan yıllar boyunca hukuki tartışmaların konusu oldu. 1902 yılında arazinin kullanımına yönelik açılan davada yapının kaldırılması yönünde karar verilmesine rağmen bu karar hiçbir zaman uygulanmadı. 1908 yılında arazinin resmi olarak fabrikanın kurucusuna satılmasıyla mülkiyet sorunu çözüldü ve işletme faaliyetlerine kesintisiz devam etti.
Bursa ipeğini dünyaya tanıttı
Cumhuriyet'in ilanından sonra faaliyetlerini "Yeşil Bursa" markasıyla sürdüren fabrika, yalnızca iç pazarda değil dış ticarette de adından söz ettirdi.
Dönemin önde gelen tüccar ailelerinin ortak olduğu işletme, Bursa'da üretilen ipeği yurt dışına göndererek kentin uluslararası ticaretteki değerine katkı sundu. Fabrikanın kullandığı marka ismi de Bursa'nın "Yeşil Bursa" kimliğinin tanınmasında etkili oldu. O yıllarda Bursa'daki ipek fabrikalarının büyük bölümü Gökdere ve Cilimboz çevresinde faaliyet gösterirken, Yeşil Bursa İpek Fabrikası Arabayatağı'nda üretim yapıyordu. Tesiste kullanılan suyun Pınarbaşı bölgesinden getirilmesi ise dönemin üretim anlayışı açısından dikkat çeken ayrıntılar arasında yer aldı.
Kozabirlik döneminde değişim yaşadı
1930'lu yıllarda farklı ortaklık yapılarıyla faaliyetini sürdüren fabrika, 1970'li yıllarda Kozabirlik bünyesine dahil edildi.
Bu süreçte yapıda çeşitli yenilemeler gerçekleştirilirken, yıllar içerisinde ilk inşa edildiği döneme ait bazı mimari detaylar da ortadan kalktı. Bugün Yeşil Bursa İpek Fabrikası yalnızca eski bir sanayi tesisi olarak değil, Bursa'nın ipekçilik geleneğini ve sanayileşme sürecini simgeleyen önemli yapılardan biri olarak görülüyor.
Yaklaşık 160 yıllık geçmişiyle pek çok döneme tanıklık eden fabrika, kentin üretim kültürünü ve sanayi mirasını gelecek nesillere aktaran sembol yapılar arasında yer almaya devam ediyor.
