Haay hak!
Bursa’da hayal perdesi 21. Uluslararası Bursa Karagöz Kukla ve Gölge Oyunları Festivali’nde yeniden açılmaya hazırlanıyor.
Toplumumuzda maalesef Ramazan ayına sıkıştırılmış bu güldürüklü temaşanın Bursa’daki kökleri 17. yüzyıla kadar dayanıyor.
Ama aman...
Karagöz’ün tarihini, Türk sinemasının gerçekten çok kıymetli eserlerinden biri olan “Karagöz Hacivat Neden Öldürüldü?” filminden öğrenmeye kalkmayın, yanılırsınız.
Çünkü bu film tarihi olaylardan esinlenilmiştir, ancak filmdeki detaylar ve karakterlerin başından geçenler kurgusaldır.
Ama dönemin sosyal yaşamını görmek isterseniz nispeten daha anlaşılır bir eser.
Türk tiyatrosunun bu köklü geleneğini akademik çalışmaların yanı sıra ülkemizde 1 milyon kişiye 1 Karagöz ustasından da öğrenebilirsiniz.
Yanlış okumadınız, sadece Bursa’nın değil, Türk tiyatrosunun, ülkemizin çok önemli bir kültürel mirası olan Karagöz’ün çok az sayıda ustası kaldı.
Ancak ilk Karagöz oynatıcısı olarak da bilinen Şeyh Küşteri’den adını alan Küşteri Meydanı’nın unutulmaması ve hak ettiği değeri bulabilmesi için önemli çalışmalara imza atılıyor.
Bunlardan bazılarını dün Merinos AKKM’de gerçekleştirilen 21. Uluslararası Bursa Karagöz Kukla ve Gölge Oyunları Festivali’nin tanıtım toplantısında UNIMA (Uluslararası Kukla Sanatçıları Birliği) Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Enis Ergün'e sordum.
Karagöz’ün klasik oyunlarının 30 kadarı günümüze ulaşırken sanatçıların yazdıkları da dahil edildiğinde aslında yüzlerce Karagöz oyunumuz var. Klasik oyunlar geçmişte UNIMA ve Kültür Bakanlığı iş birliğinde "yaşayan insan hazinesi" ustaların da katkılarıyla DVD seti haline getirildi.
Yeni oyunlara gelince...
Bazıları çekilmiş ama kopyalanma riskinden dolayı kamuya açık bir şekilde çok paylaşılmamış. Bu oyunları sanatçılar hala oynamaya devam ediyor.
Enis Ergün, 2 hafta önce yapılan bir anlaşmanın müjdesini verdi konuşmamızda. Çok taze ve kıymetli bir haber.
Ergün, UNIMA’nın özellikle geçmiş oyunların tamamını dijital kütüphaneye çevirme projesi olduğunu söyledi.
Bunun sebeplerinden biri de Karagöz’ün eğlenceden ziyade günümüzde çeşitli araştırmalara da konu olması, yurt dışındaki araştırmacıların da Karagöz’e erişiminin daha mümkün kılınma isteği.
Projeye göre bir sunucu oluşturulup yaklaşık 500 video kasetin tamamı bugünün teknolojisine o sunucu üzerine aktarılacak.
Ve bu dijital kütüphane herkese açık olacak.
Projedeki bu dijital kütüphanenin 2026’nın Mayıs ayı civarında tamamlanması ve açılması bekleniyor.
***
Karagöz ustalarının sayısının azaldığını söylemiştik...
Tüm bunların yanında "Karagöz Elçileri Projesi" ile birlikte bu yıl okullarda öğretmenlere Karagöz eğitimi verilmeye hazırlanılıyor.
Gelecek nesillere Karagöz’ün doğru aktarılması öğretmenler vasıtasıyla sağlanacak.
2026’da Uluslararası Bursa Karagöz Kukla ve Gölge Oyunları Festivali’nin tamamlanmasının ardından Bursa özelinde okullara giden sanatçılar öğretmenleri, öğretmenler ise çocukları yetiştirecek.
Enis Ergün bir sonraki festivalde çocukların gösteri sergilemesini, Bursa’nın köylerinden ve ilçelerinden çocukların gelip Karagöz oynatmasını istediklerini söyledi.
Bursa bu yüzden çok şanslı bir şehir. Çünkü bu projelerin sonucunu almak diğer 80 ile göre burada daha kolay. Karagöz’ün kökleri bu topraklarda çünkü.
***
21. Uluslararası Bursa Karagöz Kukla ve Gölge Oyunları Festivali güzel haberlerle başlıyor.
Her yıl olduğu gibi bu yıl da oyunlara büyük bir hevesle gideceğim.
14-23 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilecek festivalde 10’u yabancı, 11’i yerli 21 ekip sahne alacak. Arjantin, Bosna-Hersek, Meksika, İran, Yunanistan, Fransa,
Endonezya ve Guatemala gibi ülkelerden gelecek 10 sanatçı ve kukla ustası 38 gösteri ile Bursalılarla buluşacak.
Festivalde sahne gösterilerinin dışında 5 atölye, bir söyleşi, bir yuvarlak masa toplantısı ve bir de çalıştay gerçekleştirilecek.,
Yıktın perdeyi, eyledin vîrân!
Varayım sahibine haber vereyim heman.
Vâr ise hüsn-i kemâlin keşf olur her dem sana
Bak ne sûret gösterir seyr eyle ‘ibret perdesi
