Enerjinin yenilenebilir kaynaklardan üretilmesi enerji arz güvenliği için büyük bir önem taşıyor. Bu kapsamda da kısa bir süre içerisinde oturtulmaya çalışılan ama aslında ciddi ayrıntıların karara bağlanması gereken bir yönetmelik süreci var. Büyük oranda bu yönetmelik otursa da güncel gelişmeler ile birlikte sürece “pozitif” katkı yapılmaya çalışılıyor.
Dün yayımlanan değişikliklerle birlikte en büyük fark saatlik mahsuplaşmaya geçilerek üretimdeki verimliliğe pozitif katkı sunacak bir yöntemin belirlenmesi oldu. Bununla birlikte usulsüz kullanım cezaları da ciddi miktarda arttı.
Ama elbette lisanssız elektrik üretiminde ana sorunlara çözüm olacak adımlar bunlar değil. Uygulama esasları konusunda atılan yapıcı adımların yanı sıra temel olarak sektörün kendisinin sorunlarına da çare bulacak adımlara ihtiyaç hala var.
Yeni yönetmelikle lisanssız üretim tesislerine entegre depolama ünitelerinin kurulmasına imkan tanındı.
Bu bahsettiğimiz yapısal alanların en önemlisiydi. Çünkü kapasitelere takılan yatırımcılar depolamalı GES kurulumu ile enerjisini güneşten almaya ve bunu yaparken de şebekeyi yormamaya pek bir hevesli idi.
Bu konunun önünü açan yönetmelik değişikliği ile birlikte, tesisin elektriksel kurulu gücüne kadar depolama ünitesi kurulabilecek.
Ancak depolama tesislerinden şebekeye verilen enerjiye ilişkin önemli bir kısıtlama getirildi. Buna göre depolama ünitesinden verilen ve mahsuplaşma sonrası ihtiyaç fazlası olarak sisteme aktarılan enerji için herhangi bir ödeme yapılmayacak. Bu enerji YEKDEM kapsamında bedelsiz katkı olarak değerlendirilecek.
Aslında burada gösterilen ihtiyaç fazlası çok da bir anlam ifade etmiyor. Çünkü ihtiyacın 2 katı kadar kapasite ile enerji santrali kurulmasına izin verilse de özellikle GES tarafında mevsimsel etki de göz önüne alınınca yaz dönemi hariç bu rakam yüzde 100’e anca denk geliyor. Yani ben bu fazla enerjinin şebekeye ücretsiz verilmesi konusunu da sanayicinin çok önemseyeceğini sanmıyorum.
***
Lisanssız üretimin temel sorunu olan trafo kapasitelerine yapılmayan yatırımlar aslında depolamalı sistemler ile şebekeden bağımsız çalışabilecek biçime getirildiğinde aşılabilir. Ama bu alanda da yüksek oranda ithalat bağımlılığı karşımıza çıkıyor. O yüzden trafo kapasitelerine yapılacak yatırımlar ve bu alandaki teknolojik gelişimi destekleyici projeler hala çok kritik.
Ama ne yazık ki bu senaryo dağıtım şirketlerinin gelirlerine ciddi bir kaynak oluşturmadığı için bu yatırımların özel sektör değil kamu eliyle yapılması gerekiyor.
Zaten küçük çaplı lisanssız enerji yatırımları konusunda da artık yavaş yavaş sona gelmeye başladığımız bu yapılmayan yatırımlar gösterge olabilir.
GES ve RES sektöründe de artık fazlaca konuşulanlar daha büyük ve Lisanslı enerji üretim santrallerinin devreye alınmasına olanak tanıyacak düzenlemeler ile depolamalı lisanssız üretim konusunun teşvik edilerek şebeke üzerindeki yükün alınması yönünde.
Bu yönetmelik de aslında bu söylemi fazlasıyla destekliyor.
Ama bir de şu kritik meseleye çözüm bulmak gerekli. Endüstrilerde dönem dönem iş kayıpları yaşandığı için her yılın enerji tüketimi farklı oluyor. Örnek vermek gerekirse 2025’te işleri yavaş olan bir sektörde fabrikanın tüketimi 100 bin birim ise 2026’da o fabrikanın maksimum lisannsız olarak üretebileceği miktar 200 bin birim olarak kabul ediliyor. Oysa aynı firmanın 2024’teki tüketimi 200 bin birimdi. 2026’da işleri açıldı ve 250 bin birim tüketime çıktı. 2024 verisi baz alınsa enerjisini kendi kaynağından almaya devam edebilecek şirket 2025 verisi baz alındığı için bu hakkını kullanamıyor.
2022-2023 yıllarında yüksek kapasite kullanımları olan dönemde kurlan birçok GES projesinde bu sıkıntıyı yaşayacağız. Çünkü 2024 ve 2025’te ciddi kapasite düşüşleri yaşandı. Bu yüzden lisanssız üretimdeki kapasitenin bir önceki yıl yerine örnek veriyorum 5 yıllık ortalama hesabı ile belirlemek gerekli.
Bugün hala kapasiteler zayıf ama işler hızlanınca bunu çok daha fazla konuşulur olarak göreceğiz.
Enerjiyi yerli imkanlarla üretmeyi ve kullanmayı teşvik ederken bu tarz ince nüansları da çok geçmeden sektörler ile görüşerek planlamak gerekli.
